เฮโรอีนยังคงเป็นปัญหาใหญ่อยู่ในหลายประเทศ แม้รัฐบาลประเทศต่างๆจะพยายามทุ่มงบประมาณไปกับการทำสงครามกับยาเสพติดมากมายมหาศาลไปเท่าไรก็ตาม แต่สุดท้ายสงครามยาเสพติดก็ไม่เคยประสบความสำเร็จในประเทศไหนๆเลย หลายประเทสจึงหาวิธีแก้ปัญหาด้วยวิธีการใหม่ๆ หนึ่งในนั้นคือวิธีที่เรียกว่า “ห้องใช้ยา” Drug Consumption room ลองคิดดูว่าจะเป็นอย่างไรแทนที่รัฐบาลจะมัวไล่ล่า ไล่จับผู้เสพที่ใช้ส่วนบุคคลเข้าคุก เปลี่ยนเป็นรัฐบาลจัดให้มีพื้นที่ทางสาธารณะสุขที่สะอาดปลอดภัยเพื่อให้ผู้ใช้ยา ได้เข้ามาใช้บริการ(ใช้ยา)ภายใต้การดูเเลจากแพทย์หรือเชี่ยวชาญ ที่จะโฟกัสไปที่ความปลอดภัยต่อผู้ใช้เป็นหลักแทนที่จะมองผู้ใช้ยาเป็นอาญชญากร

ห้องใช้ยา (Drug Consumption Room /DCR) เป็น Harm reduction program หรือโปรแกรมลดความอันตรายจากการใช้ยา ซึ่งถูกสร้างมาเพื่อลดปัญหาการเสียชีวิตจากการใช้ยาเกินขนาด ในออสเตรเรียมันมีมาแล้วกว่า 15 ปี แต่โปรแกรมนี้ก็ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ในสังคม ห้องใช้ยา ไม่ได้มีอยู่แค่ออสเตรเรียที่เดียวแต่ยังมีอยู่ในประเทศต่างๆ เช่น แคนาดา และ ยุโรปแถบเหนือ เป็นต้น

จำนวนห้อง Drug Consumption Room /DCR) ในโลก

DCR ให้บริการแก่ผู้ติดยาอย่างไร

ออสเตรเรียเริ่มต้นให้บริการห้องใช้ยา(DCR) เมื่อ 15ปีก่อน บริหารโดยหน่วยงานของรัฐที่ชื่อ the Sydney Medically Supervised Injection Centre (MSIC), ผู้ใช้เฮโรอีนในซิดนีย์สามารถเข้าใช้ยาได้อย่างปลอดภัย โดยมีเจ้าหน้าที่ แพทย์ที่ผ่านการฝึกอบรมจะดูแลปริมาณยาของผู้เสพให้มีความปลอดภัย และให้บริการเข็มฉีดยาที่สะอาดสำหรับทุกคน นับตั้งแต่เปิดให้บริการในปี 2001 โปรแกรมนี้มีผู้ขอความช่วยเหลือประมาณ 15,000 ราย (2001 – 2015) ทางศูนย์ได้ดูแลผู้เสพไปแล้วเกือบ 1 ล้านราย หรือเฉลี่ยแล้วเท่ากับ 147 รายต่อวัน 

“โปรแกรมนี้ได้เข้าช่วยชีวิตผู้เสพเกินขนาด ถึง 6,000 คนใน 15ปี ที่ผ่านมา โดยที่ยังไม่มีผู้เสียชีวิตจากโปรเเกรมของเรา เราสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยให้แก่ผู้เสพและสังคม”

 Sarah Hiley ผู้จัดการโปรแกรมลดความเสี่ยงในออสเตรเรีย

ห้องใช้ยาแบ่งออกเป็น 3 กระบวนการ ขั้นตอนแรกคือการคัดกรองผู้มาเข้ารับบริการ และเมื่อเสร็จจากขั้นตอนนั้น ผู้เข้ารับบริการก็จะถูกนำไปห้องใช้ยาเพื่อตรวจว่ายาปลอดภัยหรือไม่ โดยที่จะมีผู้ดูแลอย่างน้อยสองคน แถมศูนย์ยังจัดหาเข็มฉีดยาให้แก่ผู้เข้ารับบริการ พร้อมคำแนะนำในการฉีดยาอย่างปลอดภัย เมื่ออบรมเสร็จ ก็จะมีบูธที่สามารถเข้าไปได้ 2 คน รวมถึงพนักงานด้วย และเมื่อเสร็จ ผู้เข้ารับบริการก็จะไปยังพื้นที่ After care ที่พนักงานจะดูอาการจนกว่าพวกเขาจะพร้อมที่จะออกไป ในบางศูนย์ก็จะมีบริการเพิ่มเติมแก้ผู้ต้องการเลิกยา และ การตรวจเลือดหาการติดเชื้อ

การที่เรามองข้ามปัญหานี้เป็นสิ่งที่ไร้ความรับผิดชอบและไร้มนุษย์ธรรม  ยังไงแล้วมันก็ดีกว่าให้พวกเค้าไปเล่นยาหลังถังขยะข้างถนนแล้วตายจากการเล่นยาเกินขนาดในห้องนํ้าหรือบนรถสาธารณะ

 Aodhán Ó’Ríordáin, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุขของรัฐบาลไอร์แลนด์

โปรเกรม DCR ลดความเสี่ยงได้อย่างไร?

จากรายงานยาเสพติดของ UN ในปีที่ผ่านมามีผู้ใช้ฝิ่นหรือเฮโรอีน ถึง 53 ล้านคนต่อปี และมีผู้เสียชีวิตจากยาเกินขนาดถึง 585,000 คน ในปี 2017 ซึ้งโปรแกรมลดความเสี่ยงสามารถช่วยบรรเทาปัญหาการตายจากการใช้ยาเกินขนาดได้

ข้อดีของโปรแกรมนี้คือ  

  • ลดพฤติกรรมการฉีดที่มีความเสี่ยงสูงที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ HIV และการแพร่เชื้อไวรัสตับอักเสบ
  • ลดความเสี่ยงการใช้ยาเกินขนาดและอำนวยความสะดวกในการใช้ naloxone( เป็นยาต้านฤทธิ์สารฝิ่น) เมื่อเกิดการใช้ยาเกินขนาด
  • ดึงดูดประชากรที่อาจใช้ยาในสภาวะที่เสี่ยงและไม่ถูกสุขลักษณะ
  • ลดการฉีดยาในที่สาธารณะ
  • เชื่อมโยงผู้เสพกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อพวกเค้าจะได้รับความช่วยเหลือจากภาครัฐโดยการตรวจโรคเอชไอวี, ไวรัสตับอักเสบ, ให้ที่อยู่อาศัยและการสนับสนุนโดยการจ้างงานและการให้ยาบำบัดทดแทนฝิ่น

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ได้อยู่ที่สถานที่และอุปกรณ์เสพยา แต่เป็นเจ้าหน้าที่ที่ไม่ตัดสินผู้ป่วยว่าพวกเค้าเป็นอาชญากรเหมือนในบางโรงบาล ยกตัวอย่างในเเคนนาดาที่ ห้องใช้ยาเสพติดมีการแจกกระดาษตรวจสาร fentanyl แก้ผู้มาใช้บริการ และห้องใช้ยาเสพติดในประเทศเนเธอแลนด์ ยังมีนักสังคมสงเคราะห์มาจัดการดูแลสุขภาพจิตและร่างกายพร้อมกับคำแนะนำเกี่ยวกับที่พักอาศัยและการจ้างงาน มิหนำซํ้ายังมีอาหาร,เครื่องดื่ม,ที่อาบนํ้า และ กิจกรรมผ่อนคลาย ให้แก้ผู้มาใช้บริการให้อีกด้วย

การเข้าถึงแนวโน้มยาเสพติดของสังคม

ข้อมูลที่ได้จากโปรแกรมลดความเสี่ยงของออสเตรเรีย

ประโยชน์ที่ได้จากโปรแกรมลดความเสี่ยงคือการได้เข้าถึงข้อมูลดิบ นั้นก็คือแนวโน้มว่าสังคม ณ ตอนนี้มีปัญหายาเสพติดอะไร, คุณภาพของยาในตลาดมืดเป็นอย่างไร, และควรแก้ปัญหาเช่นไร อย่างเช่นในออสเตรเรียที่ได้พบเห็นความเปลี่ยนแปลงของการใช้ยาเสพติดในประเทศตัวเองโดยข้อมูลจากห้องบริโภคยาเสพติด “สารที่ผู้ป่วยนำมาฉีดมีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างมากในปี 2018” Hiley อธิบายว่า ระหว่างปี 2001 ถึง 2006 เฮโรอีนเป็นยาที่ถูกฉีดมากที่สุดใน ออสเตรเรีย แต่ระหว่างปี 2006 ถึง 2014 กลับกลายเป็นยาเม็ดจากopioids (Oxycontin และ MS Contin) ที่ถูกใช้ในศูนย์ฉีดมากที่สุด แต่เนื่องจากรัฐบาลทราบถึงแนวโน้มการเสพนี้ เมื่อฝิ่นแบบอัดเม็ดเริ่มเป็นที่นิยม รัฐบาลก็แก้ปัญหานี้โดยการสร้างWheel filter ที่สามารถขจัดสารพิษส่วนเกินได้ ซึ้งก็จะลดความเสี่ยงการตายได้ในที่สุด 

Wheel filter

Support. Don’t Punish

แนวคิดการแก้ปัญหายาเสพติดแบบนี้ มุ่งเน้นไปที่การสร้างความปลอดภัยต่อผู้ใช้ยา โดยตั้งอยู่บนแนวคิดว่าปัญหายาเสพติดเป็นปัญหาทางสาธารณสุข ซึ่งควรแก้ไขด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ แทนที่จะตีตราเหมารวมผู้ใช้ยาทุกคนว่าเป็นอาชญากร และส่งทุกคนเข้าสู่เรือนจำ ซึ่งเป็นแนวทางที่ประเทศไทยเราดำเนินการมาตลอดหลายสิบปี โดยยังไม่มีทีท่าว่าปัญหายาเสพติดจะลดลง และกลับยิ่งเพิ่มปัญหาให้สถาณการซับซ้อนกว่าเดิมอีกด้วย

อ้างอิง:

1.Thomas Broe,The Pharmaceutical journal,2016, < https://www.pharmaceutical-journal.com/news-and-analysis/features/making-the-case-for-drug-consumption-rooms/20201185.article >

2. Harm reduction international,Drug Consumption Room,2018, < https://www.hri.global/files/2019/03/29/drug-consumption-room-brief-2018.pdf >